Osmanlıca Yazılar
Anasayfa | Yazılar | Galeri | Yayın | Çeviri | Sözlük | İletişim
Osmanlıca Malzemelerin Transkripsiyonuna Dair Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar Hakkında Bilgi
Osmanlıca Transkripsiyonda (Çeviri) Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar -1
Osmanlıca transkripsiyon (çeviri), amacına göre bir takım usul ve kaidelerle yürütülebilir. Bu usul ve kaideler aynı zamanda transkribe edilen malzemenin türüne, yazısının türüne, muhtevasına göre de değişebilir.

Muhteva

Transkribe edilecek malzeme, şiir-nesir gibi edebî bir eser olabileceği gibi; herhangi bir bilgi türüne ait temel eser yahut şerh de olabilir. Günümüzde transkripsiyonuna ihtiyaç duyulan Osmanlıca (Eski Türkçe, Osmanlı Türkçesi) malzemenin pek çoğu da tarihe kaynaklık eden devlet evrakları olmaktadır.

Bu hâlde edebî eserlerde kullanılması mümkün sanatlara, sembollere, belâgata âşina insanların bu malzemeleri transkribe etmesi elbette daha verimli ve isabetli bir sonuç ortaya çıkaracaktır. Herhangi bir bilgi türüne ait temel eser yahut şerhlerin transkripsiyonu da o bilgi türüne ait malzemenin ait olduğu zamanın literatürü ve gerek günümüz literatürüne hâkim olmak metinlerin çözümlenmesi icabında sadeleştirilebilmesi suretiyle istifade edilebilir bir halde transkripsiyonuna imkân verecektir. Bilhassa devlet evraklarının transkripsiyonunda; bu belgelerin oluşturulmasına rehberlik eden diplomatika bilgisi, belge üretim süreçlerine olan hâkimiyet ve özellikle de belgenin konu ettiği vakanın net bir biçimde anlaşılmış olması önemlidir.

Yazı Türü

Bilindiği gibi Osmanlıca; Nesîh, Rik‘a, Ta‘lîk, Dîvânî ve bunların kırması olarak nitelendirilen birkaç türdeki yazı çeşitleriyle yazılmakta idi. Günümüzde de bu yazı çeşitlerinin herhangi birisi veya birkaçı ile oluşturulmuş malzemelerin transkripsiyonuna ihtiyaç duyulmakta. Bu durumda da isabetli bir transkripsiyon için bütün yazı türlerine ayrı ayrı hâkimiyet icab etmektedir.

Malzeme Türü

Gazete, dergi, kitabın yanı sıra devlet evrakı halindeki defterler, belgeler, haritalar, fermanlar, nişan ve beratlar, ilam, hüccet, tapu senedi vb. gibi pek çok türde malzemenin transkribe edilmesi gerekmektedir. Bu malzemelerin her biri ayrı ayrı şekil ve bilgi özelliklerine sahip olduğu için çoğu zaman tablolama, özetli döküm oluşturma, aslına uygun mizanpaj, konuya uygun parçaların seçilip-diğerlerinin elenmesi gibi ayrı çalışmaları da icab ettirmektedirler. Bu durumun da transkripsiyon faaliyetini birçok yönden etkileyeceği unutulmamalıdır.

Amaç

Osmanlıca malzemeler günümüzde daha çok akademik tarih çalışmalarında kullanılmaktadır. Bununla birlikte, süregelen hukuk meselelerinin hallinde, kültür varlıklarının günümüze aktarılmasında, aile köklerinin ortaya çıkartılmasında çokça müracaat edilen Osmanlıca malzemeler akademik, hukukî, kültürel ve kişisel tercihler çerçevesinde bir takım formlar halinde biçimlendirilmektedir.

Nitekim, metin neşri alanında var olan usuller ile bir davanın çözümüne esas teşkil eden bilirkişi-tercüman raporlarının tabi olacağı usuller birbirinden farklıdır. Hele bir kişinin kendi aile köklerine, yerleşik bulunduğu şehrin veya daha alt bir birimin geçmişine yönelik elde ettiği malzemenin yayınlanmasının usulleri tabiatiyle farklı olacaktır. İşte bu hallerin her birisinde lazım olacak esaslar da ayrıca göz önünde bulundurulmalıdır.

Yazımızın bu 1. bölümünde bu hususlara değindik. Bir sonraki bölümde ise transkripsiyonla ilgili yukarıda genel olarak özetlediğimiz hususlarda detay bilgi vermeye gayret edeceğiz.

Sağlıcakla kalınız…